آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
363
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
بودند باضافه وزير اعظم ( وزرگ فرمذار ) كه نماينده شاه بود . مسعودى از ميان ساير صاحبان مناصب مرزبانان را ذكر كرده ، كه فرماندهان ولايات سرحدى بودند شماره آنان به نسبت جهات اربعه چهار بود « 1 » . در اين فهرست ، كه مسعودى نقل نموده موبدان موبد قبل از وزرگ فرمذار ذكر شده است . بنابراين موبدان موبد در ميان رؤسا كشور حائز مقام نخستين بوده است . * * * روحانيان زردشتى بسيار متعصب بودند و هيچ ديانتى را در داخل كشور تجويز نميكردند . ليكن اين تعصب بيشتر مبتنى بر علل سياسى بود ، دين زردشت ديانت تبليغى نبود و رؤساى آن داعيه نجات و رستگارى كليه ابناء بشر را نداشتند اما در داخل كشور مدعى تسلط تام و مطلق بودند . پيروان ساير ديانات را ، كه رعيت ايران بشمار مىآمدند ، محل اطمينان قرار نميدادند ، خاصه اگر همكيشان آنها در يكى از ممالك خارجه داراى عظمتى بودند . اين طبقه روحانى خطر وجود مانويان را در داخل دولت شاهنشاهى دفع كردند . فرق يهودى بابل براى آيين زردشت و دولت ايران موجب خطرى محسوب نميشدند هرچند اردشير اول چندان روى خوشى به يهود نشان نداد و يهوديان به ياد آزادى ، كه در زمان اشكانيان داشتند ، حسرت ميخوردند و در دوره اول عهد ساسانى گاهگاه تحت فشار واقع مىشدند . خاصه وقتى كه مىخواستند از زير بار ماليات شانه خالى كنند رويهم رفته اين طايفه بطور كلى تحت حمايت شاهنشاه ايران به صلح و آرامش ميزيستند « 2 » ، اما وضع عيسويان با آنان بسيار اختلاف داشت . در موقعى كه سلسله ساسانى جانشين اشكانيان شد ، عيسويان مركز تبليغى
--> ( 1 ) - مقايسه شود با بالاتر ص 212 و 157 و ما بعد و ضميمه 2 . ( 2 ) - نلدكه ، طبرى ، ص 68 ، يادداشت 1 ؛ لابور ، ص 9 - 7 . در باب ويرانههاى يك كنيسه يهودى در دورارك رستووتزف ، دورا اوروپوس ، ص 100 و ما بعد ؛ پاليارو ، كتيبههاى پهلوى كنيسه جهودان دورا : 1936 .